Hebben we aardappelen echt altijd gegeten?

Onlangs kwam ik online een zin tegen die heel logisch klinkt. Zo’n zin die meteen iets geruststellends heeft, omdat hij lijkt te zeggen: maak je niet zo druk, dit deden onze voorouders ook al.

“We eten toch altijd al aardappelen?” Of nog stelliger: “Aardappelen horen altijd al bij de basisvoeding van onze voorouders.”

Vertrouwd is niet hetzelfde als oeroud

Ik snap waarom zo’n uitspraak blijft hangen. De aardappel voelt in Nederland bijna ouderwets vertrouwd.

Aardappelen, groente en vlees, voor veel mensen is dat het bord van hun jeugd, het bord van oma, het bord van nuchter en normaal eten. Daardoor voelt het alsof de aardappel er altijd al was.

Maar als we iets uitzoomen, klopt dat beeld niet. Niet als we kijken naar de geschiedenis van Europa.

En zeker niet als we kijken naar de veel langere geschiedenis van de mens. Dat iets vertrouwd voelt, betekent niet automatisch dat het evolutionair gezien oud is.

Dat is een belangrijk onderscheid, omdat juist daar veel verwarring ontstaat in discussies over voeding. Voor ons Nederlandse gevoel is de aardappel inderdaad een basisproduct.

Hij staat in kookboeken, in familiegerechten, in stamppot, in soep, in ovenschotels en op talloze gewone doordeweekse borden. Maar de aardappel komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika en werd pas na de ontdekking van Amerika naar Europa gebracht.

Voor Europeanen is de aardappel dus geen voedsel dat al duizenden en duizenden jaren bij de dagelijkse basis hoorde. Wanneer we de geschiedenis van Homo sapiens bekijken, wordt dat verschil nog groter.

Onze soort bestaat ongeveer 300.000 jaar. In dat licht is de periode waarin Europeanen aardappelen eten maar een heel klein stukje aan het einde van de tijdlijn.

Als je de hele menselijke geschiedenis zou vergelijken met een lang boek, dan verschijnt de aardappel in Europa pas in de laatste paar bladzijden. Dat maakt aardappelen niet automatisch slecht.

Dat is belangrijk om erbij te zeggen. Het betekent alleen dat het argument “we eten dit altijd al” simpelweg geen sterk argument is.

In discussies over voeding schieten we snel naar kampen. Iets is gezond of ongezond.

Goed of fout. Toegestaan of verboden.

Maar mijn ervaring is dat het lichaam meestal niet zo binair werkt. De betere vraag is niet: “Is de aardappel vergif?” De betere vraag is: “Wat doet dit voedingsmiddel met mijn lichaam, welke signalen geeft het me en hoe reageer ik erop?” Word ik er verzadigd van of heb ik snel weer honger?

Wat doet het met mijn energie en mijn spijsvertering? Merk ik verschil in mijn focus, mijn stemming of mijn huid?

Krijg ik klachten zoals hoofdpijn, buikpijn of onrust? Dat zijn de vragen die je dichter bij je eigen waarheid brengen.

Voeding is nooit alleen het product op je bord. Het is ook je omgeving, je energieverbruik, je stressniveau, je slaap, je spiermassa, je bloedsuikerregulatie, je hormonale fase en je totale voedingspatroon.

Daarom helpt het niet om één voedingsmiddel heilig te verklaren op basis van nostalgie. Maar het helpt ook niet om het meteen te demoniseren.

Waarom evolutionaire biologie zo verhelderend kan zijn

Ik gebruik evolutionaire biologie graag als spiegel. Niet omdat we letterlijk terug moeten naar een grot of alleen nog zouden mogen eten wat er 50.000 jaar geleden beschikbaar was.

Dat is niet realistisch en ook niet nodig. Maar evolutionaire biologie helpt ons wel om betere vragen te stellen.

De vraag is niet: is de aardappel goed of slecht? Waar is het menselijk lichaam langdurig aan aangepast?

Welke signalen begrijpt het lichaam goed? Welke voeding, beweging, rust, licht en sociale omstandigheden passen bij onze biologie?

En waar botst onze oude fysiologie met een moderne omgeving? Dat noemen we ook wel evolutionary mismatch.

Je lichaam is gevormd in een wereld waarin voedsel niet 24 uur per dag beschikbaar was, waarin beweging normaal was, waarin seizoenen invloed hadden, waarin licht en donker duidelijke signalen gaven en waarin ultrabewerkte voeding niet bestond. Onze moderne wereld is anders.

Overal is eten. Overal zijn prikkels.

Overal zijn claims. Producten worden verkocht als natuurlijk, traditioneel, gezond, vezelrijk, eiwitrijk, vetarm of verantwoord.

En tussen al die boodschappen door proberen mensen te bepalen wat nu eigenlijk goed voor ze is. Dat is verwarrend.

Niet omdat mensen dom zijn, maar omdat het voedingslandschap verwarrend is geworden.

“Onze voorouders aten dit ook” is geen vrijbrief

Een uitspraak als “onze voorouders aten dit ook” kan zinvol zijn, maar alleen als hij klopt en als we precies weten over welke voorouders we het hebben. Bedoelen we onze grootouders?

Dan kunnen aardappelen inderdaad een grote rol hebben gespeeld. Bedoelen we Europese voorouders van vóór de 16e eeuw?

Dan wordt het verhaal al anders. Bedoelen we jagers en verzamelaars in het grootste deel van de menselijke geschiedenis?

Dan klopt het helemaal niet om aardappelen als universele basisvoeding neer te zetten. En zelfs als een bepaald volk een voedingsmiddel wél al lang at, betekent dat nog niet automatisch dat het voor iedereen in elke moderne context dezelfde werking heeft.

Mensen leefden lokaal. Voeding was seizoensgebonden.

Lichamen pasten zich deels aan hun omgeving aan. En traditionele bereiding, porties, beweging en schaarste maakten een groot verschil.

Verwarring ontstaat wanneer we nuance verliezen

Dit zie je niet alleen bij aardappelen. Je ziet het ook bij granen, zuivel, vlees, vet, fruit, vasten en koolhydraten.

Online worden vaak korte uitspraken gedaan die een deel van het verhaal pakken, maar de context weglaten. En juist die context is waar gezondheid vaak begint.

Wat mij zorgen baart, is niet dat iemand aardappelen eet. Wat mij zorgen baart, is dat mensen zo makkelijk in de war raken door stellige uitspraken die niet goed worden onderbouwd.

De ene persoon zegt dat aardappelen puur natuur zijn en dus altijd gezond. De ander zegt dat elke vorm van zetmeel slecht is.

De één gebruikt traditie als bewijs. De ander gebruikt angst als motivatie.

En ergens daartussen staat een mens die gewoon wil weten wat wijsheid is voor zijn of haar lichaam. Daarom wil ik niet bijdragen aan nog meer voedingsruis.

Ik wil juist helpen om zachter en helderder te kijken. Een aardappel is voor mij geen vanzelfsprekende basis meer.

Als ik eerlijk ben, vond ik ze vroeger vooral lekker door wat we eraan toevoegden: zout, boter, jus. Op zichzelf geven ze mij weinig verzadiging en weinig signalen van echte voeding.

Vanuit een wildfit-perspectief kijk ik daarom kritischer: het is een zetmeelrijke knol die snel energie levert, maar weinig essentiële voedingsstoffen bevat die we niet ook uit andere, meer voedende bronnen kunnen halen. Dat maakt een aardappel niet per definitie “slecht”, maar wel iets wat ik niet automatisch als voedend of noodzakelijk zie.

Het is eerder een keuze binnen een moderne context dan een fundament van menselijke voeding.

Een kleine oefening in kritisch luisteren

De volgende keer dat je online een stellige uitspraak over voeding ziet, stel jezelf dan drie eenvoudige vragen. Klopt dit historisch gezien?

Voor wie gold dit eigenlijk? En in welke context werd dit gegeten of gedaan?

Die vragen halen je uit de verwarring. Ze helpen je om niet meteen mee te bewegen met de hardste stem, maar om terug te keren naar je eigen onderscheidingsvermogen.

Want gezondheid vraagt niet dat je alles gelooft wat natuurlijk of traditioneel klinkt. Gezondheid vraagt dat je leert kijken, voelen, onderzoeken en nuanceren.

Je lichaam leeft vandaag. In deze wereld.

Met jouw geschiedenis, jouw energie, jouw stress, jouw spijsvertering, jouw hormonen en jouw behoeften. Dus misschien is de belangrijkste vraag niet of “we” altijd aardappelen hebben gegeten.

Maar wat helpt mijn lichaam vandaag om zich gevoed, stabiel en vrij te voelen? En welk verhaal ben ik gaan geloven, alleen omdat het vaak genoeg, hard genoeg en stellig genoeg werd herhaald?